ISSN: 2658-2740

[Recenzja] Marta Kisiel „Płacz”

Tytuł: "Płacz"
Autor: Marta Kisiel,
Grafika: Tomasz Majewski,
Cykl: Cykl wrocławski
Wydawnictwo: Uroboros,
Redakcja: Piotr Chojnacki,
Typ publikacji: papier,
Premiera: 11 marca 2020
Wydanie: 1
Liczba stron: 320
Format: 13,5 x 20,2 cm
ISBN: 978-83-280-7258-9
Cena: 39,99
Więcej informacji: Marta Kisiel „Płacz”

Trzy Dwie siostry

W pewnym mieście, będącym wyłącznie przypadkowym zbiegiem okoliczności stolicą Dolnego Śląska, żyły trzy siostry Bolesne: emerytowana profesor medycyny Jadwiga, filolog klasyczny i była nauczycielka łaciny Matylda oraz zamknięta w sobie Emilia. Poza oficjalnymi zawodami, rodzeństwo miało również inne, zdecydowanie bardzie nietypowe zajęcie. Pierwsza z kobiet rozpoczynała czas życia człowieka, plotąc jego los. Druga strzegła go. A trzecia wyznaczała definitywny kres. Innymi słowy, były wcieleniami Mojr – Kloto, Lachesis i Atropos.

Pewnego razu starsze panie przyjęły na stancję (nie)typową dziewczynę Salomeę Klementynę Przygodę. Za nią podążył jej brat Niedaś. Szybko okazało się, że los był dla wszystkich wyjątkowo przewrotny i okrutny zarazem, bowiem spotkanie sióstr Bolesnych i rodziny Salki było nie tylko nieprzypadkowe, lecz także zakończyło – dosłownie i w przenośni – pewien etap ich życia. Nie był to jedyne niesamowite wydarzenie w życiu Matyldy, Jadwigi i Emilii. Na przykład, dużo wcześniej poznały inną, równie pokręconą rodzinę Sternów, których najmniejszym problemem, wbrew pozorom, była umiejętność zanurzania się w przeszłości. Na marginesie można jeszcze dodać, że bliskim przyjacielem sióstr Bolesnych był również strzygoń Ramzes.

Gdy rozpoczyna się akcja najnowszej powieści Marty Kisiel pt. „Płacz”, wydaje się, że czas swoistej świetności Jadwigi i Matyldy dobiega definitywnego końca. Pozbawione swych mocy siostry mogą służyć już jedynie radą, z czego zresztą chętnie korzystają, doprowadzając Klarę Stern mądrością i wiedzą do pasji. Żadna natomiast nie waha się, by ponownie ruszyć na ratunek, kiedy Eleonora Stern woła o pomoc. Razem z jej siostrą Dżusi, Karolkiem Czepiałą, zegarmistrzem Gerdem Falkiem i Klarą, Matylda wyrusza w Góry Sowie, by zmierzyć się z tajemnicą sięgającą II wojny światowej.

„Płacz” jest zwieńczeniem cyklu wrocławskiego Marty Kisiel, zapoczątkowanego kilka lat temu przez „Nomen omen”. Wtedy nie było jednak mowy o antykwariuszach, zegarmistrzach czy, zwłaszcza, wędrówkach w czasie. Fabularnie „Płacz” jest zatem bezpośrednią kontynuacją książki „Toń”. To jej bohaterowie stanowią kluczowych protagonistów nowej powieści. Czytelnicy liczący na dalsze perypetie Salki Przygody i jej brata Niedasia mogą być zawiedzeni, ponieważ stanowią oni nawet nie tyle tło, co zupełnie nieistotny epizod. W tym kontekście można nawet pokusić się o stwierdzenie, iż łączenie powieści „Toń”, „Nomen omen” oraz „Płacz” we wspólną serię jest działaniem nieco na wyrost. Wydaje się, że Marta Kisiel nie chciała po prostu stracić tak fenomenalnych figur, jakimi są siostry Bolesne, które pierwszy raz pojawiły się na łamach „Nomen omen”, i dlatego zdecydowała się na wykorzystanie ich w kolejnych publikacjach. Nie ma w tym nic złego, tym bardziej że bez większych problemów udało się połączyć wszystkie elementy w jedną logiczną całość.

Inną kwestią  jest, że tym razem  akcja nie rozgrywa się  na ulicach Wrocławia, lecz w Sudetach Środkowych. Intryga z kolei nadal pozostaje związana z historią Polski, zwłaszcza dramatycznym okresem nazistowskiej okupacji. Jak zwykle Marta Kisiel trzyma się skrupulatnie dostępnych materiałów źródłowych, przytaczając ze szczegółami dzieje opisywanych miejsc oraz ludzi, a następnie czyni z nich element własnej opowieści. Nieco paradoksalnie, mimo przedstawienia wielu lokalizacji, a w konsekwencji odległości pokonywanych przez bohaterów, „Płacz” sprawia wrażenie zdecydowanie najbardziej kameralnej z wrocławskich powieści. Jest to prawdopodobnie nie kwestia dużych przestrzeni, lecz pustki i swoistej dzikości Gór Sowich, w których brak jest ludzi. A być może jest to wynikiem skupienia autorki na relacjach między poszczególnymi postaciami.

Zagęszczenie różnorodnych charakterów i osobowości na centymetr kwadratowy stron „Płaczu” jest naprawdę imponujące. Co prawda, poza jedną drugoplanową rolą męską, wszyscy protagoniści są już względnie dobrze znani i niczym szczególnym nie zaskakują. Siostry Bolesne są niemal wszechwładne, Dżusi ekspresyjna ponad przeciętność, Eleonora wycofana, Klara wiecznie przejęta, podobnie jak Gerd, a Karolek zaradny i przygotowany na każdą okoliczność. Nie dziwi również ich rozwój – łatwo można domyślić się, w jaką stronę podąży związek Dżusi i Karolka albo relacje Eleonory i Gerda.

Biorąc pod uwagę jeszcze jedną parę – Matyldę i Ramzesa – w „Płaczu” autorka przedstawia różne oblicza międzyludzkich stosunków. Miłość i przyjaźń przeplata się z nienawiścią i zniechęceniem. Czasami okazuje się, że mimo pozornie perfekcyjnego dopasowania, czyny popełnione w przeszłości zbyt mocno rzutują na teraźniejszość i namiętność nie ma szans przerodzić się w coś bardziej trwałego. Pewne decyzje są po prostu nieodwracalne. W szerszej perspektywie Marta Kisiel pisze o nieuchronnej zmianie, jaka wynika z upływu czasu. Zarówno tej fizycznej, jak i psychicznej. I wspomina także o końcu, który może, choć nie musi, być początkiem czegoś nowego. Prawdę mówiąc, całą powieść wypełnia dość melancholijny i nostalgiczny nastrój. Wynika on między innymi z faktu, że każdy z bohaterów niesie na swych barkach pokaźny bagaż nieprzyjemnych doświadczeń i odpowiedzialności za popełnione czyny.

Nie oznacza to bynajmniej braku przewrotnego humoru czy różnego rodzaju żartów językowych, typowych dla dotychczasowych prac autorki. Śmieszą przede wszystkim dialogi, czy raczej słowne utarczki i przekomarzania, prowadzone między różnymi postaciami. Na pozytywną oceną zasługuje również rozwiązanie głównej zagadki i sposób zmierzenia się z antagonistą. Bez niepotrzebnego zdradzania niuansów fabuły, trzeba powiedzieć, że jest ono bardzo oryginalne, łączące rzeczywistość z fikcją, ale też w pełni odpowiada możliwościom zwykłych ludzi. Czytelnik nie powinien czuć się ostatecznie rozczarowany, nawet jeśli początkowo pojawi się w nim takie wrażenie.

Trudno natomiast jednoznacznie rozstrzygnąć, czy wszystkie te plusy rzeczywiście przysłaniają minusy. Z jednej strony, tych ostatnich właściwie nie można wymienić za wiele, ale z drugiej –  są to raczej kluczowe elementy, wpływające istotnie na całościową ocenę „Płaczu”.

W głównym wątku opowieści pojawia się pewna sprzeczność – nadprzyrodzone umiejętności sióstr Bolesnych, których już mieć nie powinny, kilkukrotnie w ważnych momentach się ujawniają. A co za tym idzie, rozwiązanie typu deux ex machina nie jest obce Marcie Kisiel i chociaż jego zastosowanie jest miejscami niejako przykryte różnego rodzaju humorystycznymi sytuacjami, po głębszym namyśle może wzbudzać większą wątpliwość. Irytujące są również cięcia akcji, kiedy autorka przerywa toczące się, nierzadko dość dramatyczne wydarzenia i przenosi bohaterów, a wraz z nimi czytelników, w zupełnie inne miejsce. Dopiero wtedy, na podstawie dialogów, można wywnioskować, co dokładnie miało miejsce w poprzedniej scenie i jak dalej potoczyły się wypadki. Ogólnie tego typu zabiegi  wzmacniają fabularne napięcie, lecz stosowane zbyt często, tracą na swej atrakcyjności i nużą. Odbiorca przestaje przejmować się losem pierwszoplanowych postaci, ponieważ zaczyna przypuszczać, że i tak bez problemu wyjdą z opresji, o czym dowie się zaraz z rozmów odbywanych przez protagonistów przy stoliku i herbatce, z daleka od przedstawionych wcześniej nawiedzonych domów, jaskiń czy kazamatów.

Strony: 12

Mogą Cię zainteresować

Copernicon 2019 – fotorelacja

Niedawno opublikowaliśmy relację Gabrysi Rolskiej z Coperniconu, tym razem nadszedł czas na…

Marta Krajewska w Katowicach
Aktualności Fahrenheit Crew - 2 maja 2018

Za tydzień, w środę 9 maja, na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w…

Antologia „Harda Horda”
Fantastyka Antologia - 31 stycznia 2019

Najpierw na profilach Facebookowych kilku fantastycznych pisarek i wydawnictwa SQN pojawiła się…

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!